Muchamiel: de huerta en het water uit Tibi

Muchamiel ligt net landinwaarts van Alicante aan de rivier de Monnegre, midden in wat rest van de Huerta de Alicante. Vier eeuwen lang kreeg deze kleine vlakte met boomgaarden en irrigatiekanalen water van één opmerkelijk bouwwerk stroomopwaarts, de stuwdam bij Tibi. De geschiedenis van Muchamiel is nauw verbonden met het bouwen en betalen ervan en met het verdelen van het water.

De Huerta de Alicante

De huerta was een gordel van bevloeid land ten noorden van Alicante, die ooit over de huidige gemeenten Alicante, San Juan, El Campello en Muchamiel liep. De grond is vruchtbaar, maar de neerslag behoort tot de laagste op het Spaanse vasteland. Alles hing daarom af van het opvangen van de plotselinge waterstromen van de Monnegre, de rivier die dicht bij de kust Río Seco gaat heten. Wijn, amandelen, graan en groenten gingen van dit land naar de markt van Alicante en via de haven naar het buitenland. Tegenwoordig resteert de bebouwde huerta voornamelijk binnen de grenzen van Muchamiel, doorsneden door acequias en bezaaid met buitenhuizen van families uit Alicante.

De stuwdam bij Tibi

In 1579 besloten vertegenwoordigers van Alicante en de dorpen in zijn huerta, waaronder Muchamiel, een dam te bouwen in de engte bij Tibi, stroomopwaarts in de bergen. Het idee wordt toegeschreven aan Pere Izquierdo, een molenaar uit Muchamiel die samenwerkte met een plaatselijke steenhouwer. Hofingenieur Joan Baptista Antonelli leidde de bouw in opdracht van Filips II; in 1594 werden de sluizen gesloten. De gebogen gemetselde muur van meer dan veertig meter hoog vormde het eerste grote reservoir van zijn soort in Europa. Hij staat er nog en houdt nog altijd water tegen, waardoor dit een van de oudste voortdurend gebruikte dammen ter wereld is. De organisatie van irrigatiegebruikers in de huerta, het Sindicat de Reg, beheert de toevoer uit Tibi al eeuwen en bewaart de registers.

De stad en haar huizen

Het water werd nooit zomaar losgelaten. De irrigatievereniging mat het en verkocht het in aandelen met een bepaalde tijdsduur; haar functionarissen, kasboeken en geschillenprocedures bestuurden de huerta eeuwenlang en bestaan nog steeds. Dit systeem verklaart de dichtheid aan kanalen, sluizen en kleine bruggen in de velden rond de stad. Vanaf midden twintigste eeuw bracht het Canal del Taibilla leidingwater naar de regio en werd het reservoir van Tibi een secundaire en vaak onbetrouwbare bron. Dat is een reden waarom een groot deel van de oude huerta buiten Muchamiel is bebouwd.

Het centrum van Muchamiel ligt rond de versterkte kerk El Salvador, een beschermd zestiende-eeuws gebouw dat later is uitgebreid, en een compacte oude wijk met smalle straten. Over de omliggende velden liggen de grote buitenverblijven van de burgerij van Alicante verspreid, huizen zoals Peñacerrada, nu een hotel, en Finca El Torregroses, met torens, kapellen en formele tuinen. Verscheidene zijn beschermd en een of twee worden voor gemeentelijke evenementen gebruikt, maar de meeste blijven privé. Nieuwe wijken en een golfcomplex aan de zijde van Bonalba hebben van Muchamiel naast een landbouwplaats ook een woonstad gemaakt.

Bezoeken

Het oude centrum en de kerk zijn snel te zien; de wandeling of rit door de kloof van de Monnegre naar de stuwdam van Tibi is waarvoor de meeste bezoekers komen. De dam wordt vanuit het dorp Tibi bereikt, en in droge jaren staat het reservoir laag of leeg. De naburige huertasteden staan in de gidsen voor San Juan de Alicante en El Campello; de stad die de dam bouwde in de beoordeelde gids voor Alicante.

Bronnen

Geschreven in september 2026 aan de hand van de geschiedenis van de Tibidam van het Sindicato de Riegos de la Huerta de Alicante voor de overeenkomst uit 1579, de rollen van Pere Izquierdo en hofingenieur Antonelli, het sluiten van de sluizen in 1594 en het blijvende beheer van de toevoer; erfgoedregisters van de Generalitat Valenciana voor de dam en beschermde buitenhuizen van Muchamiel; en gemeentelijk en regionaal materiaal over de omvang van de Huerta de Alicante en de kerk van El Salvador. Het reservoirpeil varieert met het weer en de toegang tot privélandgoederen is beperkt; informeer daarom plaatselijk voor een bezoek.